Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması: Kimler İçin ve Hangi Durumlarda Yapılır?
Güvenlik soruşturması ve arşiv araştırılması, ilk kez veya yeniden kamu görevine atanacak tüm kişiler hakkında arşiv araştırması yapılması zorunludur. Güvenlik soruşturması ise yalnızca bazı stratejik pozisyonlar için öngörülmüştür. Bu pozisyonlar şunlardır:
- Gizlilik derecesi taşıyan birimlerde, yetkisiz erişimle devlet güvenliğini, ulusal çıkarları veya iç-dış menfaatleri tehlikeye sokabilecek bilgi ve belgelerin bulunduğu kurum ve kuruluşlar.
- Milli Savunma Bakanlığı ve bakanlık adına belirlenen eğitim kurumları, Milli Savunma Üniversitesine bağlı fakülteler, yüksekokullar, meslek yüksekokulları, enstitülerde eğitim görecek öğrenciler.
- Genelkurmay Başkanlığı, Jandarma Genel Komutanlığı ve bu kurumlar adına eğitim görecek öğrenciler.
- Emniyet Genel Müdürlüğü ve Polis Akademisi (POMEM, PMYO ve PAEM) öğrencileri.
- Sahil Güvenlik Komutanlığı ve bu komutanlık adına eğitim görecek öğrenciler, Sahil Güvenlik Akademisi öğrencileri.
- İstihbarat teşkilatlarında çalışacak kamu personeli.
- Hakim ve savcı adayları, hakimlik ve savcılık mesleklerine kabul edilecek kişiler, adli ve idari yargıda görev alacak personel.
- Kaymakam adayları.
- Dışişleri Bakanlığında aday meslek memurluğu, aday konsolosluk memurluğu ve yurtdışı görevler için atanacak kişiler.
- Ceza infaz kurumları ve tutukevlerinde görev yapacak personel.
- Kamu kurum ve kuruluşlarında görev alacak öğretmenler.
- Üst düzey kamu yöneticileri.
- Özel kanunlarla güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması gerektiren kişilerdir.
- Milli güvenlik açısından stratejik öneme sahip projelerde, tesislerde, hizmetlerde ve birimlerde çalışacak kişiler.
Bu kişiler hakkında hem güvenlik soruşturması hem de arşiv araştırması yapılır. Arşiv araştırması, 7315 sayılı Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Kanunu’nun 3. maddesi uyarınca tüm kamu görevlileri için uygulanırken, güvenlik soruşturması belirli görev ve pozisyonlar için zorunludur.
657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun 48. maddesi, kamu görevine girişte uyulması gereken genel ve özel şartları belirlemiştir. Genel şartlar vatandaşlık, yaş, eğitim durumu, sabıka durumu, askerlik ve sağlık gerekliliklerini kapsarken, 3 Ekim 2016 tarihli ve 676 sayılı Olağanüstü Hal Kanun Hükmünde Kararname’nin (OHAL KHK) 74. maddesi ile “güvenlik soruşturması ve/veya arşiv araştırması yapılmış olmak” şartı eklenmiştir. Özel şartlar ise her kurumun kendi düzenlemelerine bağlı olarak, görevin niteliklerine göre değişiklik gösterebilmektedir.