Türk Aile Hukukunda Tarihi Dönüm Noktası: Anayasa Mahkemesi’nin Süresiz Nafaka İptal Kararı ve Hukuki Etkileri

Türk Medeni Kanunu’nun (TMK) 175. maddesinde yer alan ve uzun yıllardır kamuoyunda, hukuk çevrelerinde tartışmalara neden olan yoksulluk nafakasındaki “süresiz olarak” ibaresi, Anayasa Mahkemesi (AYM) tarafından (04.06.2026) tarihinde iptal edildi. Türk aile hukukunda yeni bir dönemin kapısını aralayan bu gelişmeyi ve teknik detaylarını bu makale de hukuki bağlamda incelenmiş, hem hak sahipleri hem de yükümlüler için önemli detaylar açıklanmıştır.

Bu makalede, süresiz nafaka iptal kararının derdest (henüz sonuçlanmamış) ve kesinleşmiş davalara etkileri, Anayasa’nın amir hükümleri ve Yüksek Mahkeme içtihatları çerçevesinde değerlendirilmektedir.

1. Yoksulluk Nafakası Nedir ve Mevcut Şartları Nelerdir?

Türkiye’de eşler veya çocuklar için ödenen, tedbir (dava süresince geçici olarak ödenen) ve iştirak (çocukların bakımı için ödenen) gibi farklı nafaka türleri bulunmaktadır. Tartışmaların odağında yer alan yoksulluk nafakası ise boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek tarafa, kusuru diğer eşten daha ağır olmamak şartıyla, geçimi için mali gücü oranında ödenen tutardır.

İptal edilen kanun hükmünde bu nafaka türü için herhangi bir süre sınırı bulunmamaktaydı. Ancak bu durum, nafakanın her koşulda ömür boyu süreceği anlamını taşımıyordu; örneğin, nafaka alan kişinin yeniden evlenmesi halinde yoksulluk nafakası kendiliğinden sona ermekteydi. Kısa süreli evliliklerde dahi ömür boyu sürebilen mali yükümlülükler, ölçülülük ve hakkaniyet (adaletin somut olaya uygun düşmesi) ilkeleri bağlamında eleştirilmekteydi.

2. Anayasa Mahkemesi’nin İptal Kararı ve Gerekçesi

Antalya 12. Aile Mahkemesi’nin somut norm denetimi (bir mahkemenin bakmakta olduğu davada uygulanacak kanunun Anayasa’ya aykırılığı iddiasıyla başvurması) yoluyla yaptığı başvuru sonucunda, AYM ilgili düzenlemeyi oy çokluğuyla iptal etmiştir. Yüksek Mahkeme, oluşabilecek hukuki boşluğun kamu düzenini sarsmasını engellemek ve yasama organına (TBMM) yeni bir düzenleme yapabilmesi için fırsat tanımak amacıyla, iptal hükmünün 9 ay sonra yürürlüğe girmesine karar vermiştir.

Geçmişte, 2012 yılında Kestel Asliye Hukuk Mahkemesi’nin benzer başvurusu, sosyal hukuk devleti ilkesi gerekçe gösterilerek reddedilmişti. 2015 yılında Ankara 5. Aile Mahkemesi’nin başvurusu ise “bir kararın Resmî Gazete’de yayımlanmasından itibaren 10 yıl geçmedikçe aynı hükmün Anayasa’ya aykırılığı iddiasıyla başvuru yapılamaz” kuralı gereği şeklen reddedilmişti. Günümüzde ise Adalet Bakanı Akın Gürlek, bu yeni iptal kararını adalet ve hakkaniyet ilkeleri adına son derece kıymetli bulduklarını ifade etmiştir.

3. İptal Kararının Zaman Bakımından Uygulanması ve Davalara Etkisi

Hukuki süreçte en çok merak edilen husus, bu iptal kararının mevcut ve geçmiş davalara nasıl etki edeceğidir.

Derdest (Devam Eden) Davalar Açısından Sonuçlar

Anayasa’nın 153. maddesi uyarınca AYM’nin iptal kararları kural olarak geriye yürümez (geçmişteki işlemleri otomatik olarak ortadan kaldırmaz). Ancak, Anayasa’nın 152/3. maddesindeki düzenleme gereği, mahkemeler henüz kesinleşmemiş davalarda AYM kararlarına uymak zorundadır.

• Dokuz aylık sürenin sonunda iptal kararı yürürlüğe girdiğinde, ilk derece mahkemesinde, istinaf (Bölge Adliye Mahkemesi) veya temyiz (Yargıtay) aşamasında bulunan davalarda artık “süresiz nafaka” hükmü kurulması hukuken mümkün olmayacaktır.
• Bu nedenle, taraf vekillerinin (avukatların) iptal kararını derdest dosyalara sunmaları büyük önem taşımaktadır.

Kesinleşmiş Kararlar ve Kazanılmış Haklar

• İptal kararından önce kesin hüküm haline gelmiş (tüm yasal yolları tükenmiş ve değiştirilemez hale gelmiş) mahkeme kararları, maddi kazanılmış hak statüsündedir.
• Yalnızca AYM’nin iptal kararına dayanılarak, geçmişte verilmiş ve kesinleşmiş bir nafaka kararının kendiliğinden ortadan kalkması mümkün değildir.

4. Mevcut Nafaka Yükümlüleri İçin Hukuki Yollar

“Halen süresiz nafaka ödüyorum, bu kararla nafakamı kaldırabilir miyim?” sorusunun cevabı kanunun diğer maddelerinde saklıdır. AYM kararından bağımsız olarak, TMK m. 176/4 kapsamında şu şartların varlığı halinde nafakanın kaldırılması veya azaltılması her zaman dava edilebilir:

• Nafaka alacaklısının çalışmaya başlaması ve düzenli gelir elde etmesi.
• Nafaka alan eşin fiilen evli gibi yaşaması.
• Nafaka yükümlüsünün ekonomik durumunun ağır ve öngörülemez şekilde bozulması.

5. TBMM’yi Bekleyen Görev: Yeni Yasal Düzenleme Taslağı

Yasama organının önündeki 9 aylık süreçte, boşanma sonrası süreçlerde tarafların haklarını koruyacak dengeli bir model inşa edilmesi hedeflenmektedir. Gündemdeki taslak düzenlemelere göre:

• Evlilik süresinin esas alınması planlanmaktadır.
• 3 yıl evli kalanlara 5 yıl süreyle nafaka ödenmesi öngörülmektedir.
• 5 yıl evli kalanlara 7 yıl süreyle nafaka bağlanması planlanmaktadır.
• 10 yıl evli kalanlara ise 12 yıl süreyle nafaka ödenmesi düşünülmektedir.
• Bu sürenin sonunda nafaka yükümlülüğü sona erecek; maddi zorluk yaşayabilecek kadınlar için ise devlet destekli sosyal yardım mekanizmaları devreye alınacaktır.
• Ayrıca, davaların uzamasına neden olan çekişmeli unsurların ayrıştırılarak farklı davalar kapsamında ele alınması ve boşanma süreçlerinin hızlandırılması planlanmaktadır.

Ortaya çıkacak yeni kanunda, geçmişte verilmiş nafaka kararlarının yeni sisteme uyarlanmasına dair “geçiş hükümleri” öngörülmesi halinde, binlerce mevcut nafaka borçlusu için yeni dava yolları gündeme gelebilecektir. Hak kayıplarının önlenmesi bakımından hukuki süreçlerin uzman bir avukat vasıtasıyla titizlikle takip edilmesi kritik önem arz etmektedir.